Συντροφικές σχέσεις: Τι αποκαλύπτει ο τρόπος που επιλέγουμε τους συντρόφους μας

Σε έναν πολυσύχναστο χώρο, σε ένα μπαρ, σε μια κοινωνική εκδήλωση ή ακόμη και μέσα σε μια παρέα, υπάρχει συνήθως ένας άνθρωπος που θα τραβήξει την προσοχή μας περισσότερο από όλους τους υπόλοιπους. Ίσως είναι το βλέμμα του, το χαμόγελό του, η ηρεμία που αποπνέει ή η ένταση που εκπέμπει. Άλλες φορές δεν μπορούμε να εξηγήσουμε τι ακριβώς μας ελκύει και το αποδίδουμε απλώς στην «αύρα» του.

Κάπως έτσι ξεκινούν πολλές σχέσεις. Όχι μέσα από τη λογική, αλλά από ένα συναίσθημα που δύσκολα περιγράφεται με λόγια.

Συχνά πιστεύουμε ότι οι επιλογές μας είναι αποτέλεσμα τύχης, χημείας ή μιας τυχαίας συγκυρίας. Ότι ο κατάλληλος άνθρωπος βρέθηκε στον δρόμο μας την κατάλληλη στιγμή ή πως όλα ήταν προδιαγεγραμμένα.

 Στην πραγματικότητα, όμως, ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε τους συντρόφους μας αποκαλύπτει πολλά περισσότερα για τον ψυχικό μας κόσμο.

Όταν ένας άνθρωπος «μιλά» στην ψυχή μας, ταυτόχρονα ενεργοποιούνται ασυνείδητες διεργασίες που συνδέονται με την προσωπική μας ιστορία. Μια ιστορία που άρχισε να γράφεται πολύ πριν από τις πρώτες μας ερωτικές εμπειρίες, μέσα στα πρώτα χρόνια της ζωής μας.

Η συναισθηματική διαθεσιμότητα των γονέων, το αίσθημα ασφάλειας που μας πρόσφεραν, η αποδοχή, η φροντίδα, η υποστήριξη και ο τρόπος με τον οποίο εξέφραζαν την αγάπη τους διαμορφώνουν έναν εσωτερικό χάρτη για το πώς αντιλαμβανόμαστε τις σχέσεις.

Ένα παιδί που μεγάλωσε προσπαθώντας να κερδίσει την αγάπη και την προσοχή των γονέων του είναι πιθανό ως ενήλικας να έλκεται από συναισθηματικά μη διαθέσιμους ανθρώπους, αναπαράγοντας ασυνείδητα την ίδια γνώριμη προσπάθεια να κατακτηθεί η αγάπη. Αντίστοιχα, όταν σε μια οικογένεια τα συναισθήματα υποτιμούνταν ή αγνοούνταν, το άτομο μπορεί αργότερα να δυσκολεύεται να συνυπάρξει με έναν σύντροφο που εκφράζεται ανοιχτά και συναισθηματικά.

Όταν, πάλι, το οικογενειακό περιβάλλον χαρακτηριζόταν από αστάθεια, απρόβλεπτες συμπεριφορές ή συνεχείς εντάσεις, η ηρεμία μιας υγιούς σχέσης μπορεί να εκλαμβάνεται ως έλλειψη πάθους.

Το γνώριμο χάος μοιάζει τότε πιο οικείο από τη σταθερότητα.

Αν κάποιος αγαπήθηκε υπό όρους —μόνο όταν ήταν «καλό παιδί», επιτυχημένος ή υπάκουος— είναι πιθανό να δυσκολεύεται να θέσει όρια, να εκφράσει τις ανάγκες του και να θυσιάζει διαρκώς τον εαυτό του προκειμένου να μη χάσει τον άνθρωπο που αγαπά.

Κάπως έτσι γίνεται φανερό ότι οι πρώιμες εμπειρίες λειτουργούν ως ένας εσωτερικός οδηγός στις μελλοντικές μας επιλογές.

 Γιατί το ψυχικό μας σύμπλεγμα πολλές φορές δεν αναζητά το υγιές. Αναζητά το οικείο.

 Και το οικείο μπορεί εύκολα να παρερμηνευτεί ως έντονη χημεία ή μεγάλος έρωτας.Σε αυτό ακριβώς το σημείο αρχίζουν να περιπλέκονται τα πράγματα. Η αγωνία συγχέεται με τον έρωτα, το πάθος με την αβεβαιότητα και η αγάπη με τον φόβο της εγκατάλειψης.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που έλκονται από σχέσεις γεμάτες αμφιθυμία. Σχέσεις του «σε θέλω αλλά δεν μπορώ», του «πλησίασε αλλά όχι πολύ». Ίσως γιατί κάποτε χρειάστηκε να αγωνιστούν για να κερδίσουν τη φροντίδα και την αποδοχή των σημαντικών ανθρώπων της ζωής τους. Έτσι, η σταθερότητα μπορεί να μοιάζει ξένη, ενώ η συναισθηματική αγωνία να βιώνεται ως φυσιολογική.

Ως αποτέλεσμα δημιουργούνται σχέσεις όπου ο ένας δίνει διαρκώς περισσότερα από όσα μπορεί, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα αισθανθεί αρκετός. Σχέσεις στις οποίες η ανάγκη να μη χαθεί ο άλλος μετατρέπεται σταδιακά σε απώλεια του ίδιου του εαυτού.

Από την άλλη πλευρά, οι σύντροφοι που επιλέγουμε λειτουργούν συχνά σαν καθρέφτες. Όχι επειδή είναι ίδιοι με εμάς, αλλά επειδή μέσα από τη σχέση αναδύονται πλευρές του εαυτού μας που μέχρι τότε παρέμεναν σιωπηλές.

Οι σχέσεις φωτίζουν τις βαθύτερες ανασφάλειες, τους φόβους και τις πιο ευάλωτες πεποιθήσεις μας. Εκείνος που αισθάνεται ότι δεν είναι αρκετός ίσως γίνεται υπερβολικά δοτικός, προσπαθώντας να αποδείξει την αξία του. Εκείνος που φοβάται την απόρριψη μπορεί να κατακλύζεται από άγχος όταν ο σύντροφός του απομακρύνεται ή αργεί να απαντήσει σε ένα μήνυμα. Εκείνος που δυσκολεύεται να εμπιστευτεί ίσως αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση ή βιώνει έντονη ζήλια, ακόμη και χωρίς ουσιαστικό λόγο.

Αν ανατρέξουμε στις προηγούμενες σχέσεις μας, ίσως ανακαλύψουμε πολύτιμες ενδείξεις για τον εαυτό μας. Εκεί αποτυπώνεται ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε, ο βαθμός ανοχής μας στην οικειότητα, η συναισθηματική μας διαθεσιμότητα, αλλά και ο αυτοσεβασμός μας.

Παράλληλα, αξίζει να παρατηρήσουμε και κάτι ακόμη. Συχνά τα χαρακτηριστικά που μας ενοχλούν περισσότερο στους άλλους συνδέονται με πλευρές του εαυτού μας που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ή να αποδεχθούμε.

 Οι σχέσεις, επομένως, δεν είναι μόνο ένας τρόπος συντροφικότητας. Είναι και ένας δρόμος προς την αυτογνωσία.

Φέρνουν στην επιφάνεια τις πεποιθήσεις που έχουμε για τον εαυτό μας, την αξία μας και το πόση αγάπη πιστεύουμε βαθιά μέσα μας ότι αξίζουμε να λάβουμε.

Ίσως τελικά οι άνθρωποι που επιλέγουμε να μην εμφανίζονται τυχαία στη ζωή μας. Κάθε σχέση κουβαλά ένα μήνυμα. Άλλοτε μας φέρνει αντιμέτωπους με τις παλιές μας πληγές και άλλοτε με ανάγκες που μάθαμε να κρύβουμε για χρόνια. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να μας οδηγήσει στην πιο ουσιαστική επιθυμία όλων: να αγαπηθούμε χωρίς φόβο.

Και όταν κάποια στιγμή αποκτήσουμε τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνουμε, να καταλάβουμε γιατί μας ελκύουν συγκεκριμένοι άνθρωποι ή γιατί παραμένουμε σε σχέσεις που μας πληγώνουν, τότε ανοίγει ο δρόμος για κάτι διαφορετικό.

Γιατί οι ουσιαστικές σχέσεις δεν διαλύουν ψυχές στο πέρασμά τους. Όσοι μας αγαπούν πραγματικά δεν επιθυμούν να μας βλέπουν να υποφέρουμε.

Ίσως, τελικά, η πιο ώριμη συντροφική επιλογή να είναι εκείνη μέσα στην οποία μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί. Να μη χρειάζεται να φοβόμαστε, να αποδεικνύουμε διαρκώς την αξία μας ή να θυσιάζουμε τον εαυτό μας για να κρατήσουμε τον άλλον κοντά μας.

Άλλωστε, οι σχέσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες της ανθρώπινης ευημερίας. Μπορούν να γίνουν πηγή βαθιάς ασφάλειας, εξέλιξης και χαράς· μπορούν όμως και να μετατραπούν σε πεδίο επανάληψης παλιών τραυμάτων. Η διαφορά βρίσκεται, πολλές φορές, όχι μόνο στο ποιον επιλέγουμε, αλλά και στο πόσο έχουμε γνωρίσει τον ίδιο μας τον εαυτό.